Als je tegenwoordig met mensen in gesprek raakt kun je steeds vaker zo’n soort reactie te horen krijgen. Met God en met Jezus wil men nog wel van doen hebben, die indruk krijgen we tenminste, maar met de kerk heeft men niet zoveel op. Is die kerk eigenlijk nog wel nodig? En hoe komt het dat het deelnemen aan kerkelijke bijeenkomsten steeds meer onder druk komt te staan?

 

Een onderwerp waar veel over te zeggen valt. Als eerste zou ik willen vragen: wát bedoel je precies met ‘geloven’? Daar ga ik hier verder niet op in. Wát het geloof is, wil ik in andere artikelen aan de orde stellen. Hier stel ik vervolgens de vraag: wat bedoelt iemand als men zegt de kerk niet nodig te hebben? Ik doe een poging op die vraag eerst een paar willekeurige antwoorden te geven (verderop reageer ik op deze gedachten).

 

1.    ik heb de kerk niet nodig – Hiermee kan men het aanwezig zijn in de kerkdienst bedoelen. Omdat we tegenwoordig zoveel technische mogelijkheden hebben om een kerkdienst te beluisteren, kun je dat net zo gemakkelijk vanuit je (luie) stoel doen. Kerkradio, scanners, maar ook internet-kerkdiensten voorzien in een groeiende behoefte. Je kunt tegenwoordig op zondagmorgen besluiten: ik wil dominee X uit Y beluisteren. Of ik wil de dienst van die kerk horen. Trouwens, je kunt eventueel uitslapen op zondag en ’s middags een dienst aanzetten of zelfs op een andere dag, dat maakt ook al niet meer uit. Op deze manier kan de lijfelijke aanwezigheid in een kerkdienst voor iemand overbodig worden

2.    ik heb de kerk niet nodig – Hiermee kan men bedoelen: ik wil niet dat een kerk, een kerkrichting, een dominee of kerkenraad of wie dan ook… mij voorschrijft wat ik moet geloven en hoe ik moet geloven. Dit is een opvatting die helemaal past in onze tijd. De kerk wekt bij mensen wel eens de indruk dat ze haar leden voorschrijft hoe ze moeten leven. Ook pretendeert de kerk in de ogen van deze mensen de waarheid in pacht te hebben. We willen echter niet dat de kerk alles voor ons beslist. Vandaar dat iemand uit het scala aan opvattingen en waarheden die beschikbaar zijn uitkiest, wat bij hem of haar past. Wat je aanstaat neem je over en de rest laat je liggen.

3.    Ik heb de kerk niet nodig – Hier kan ook teleurstelling over het functioneren van de kerk in doorklinken. De kerk… dat zijn die mensen, waarvan ik weet dat ze niet deugen. De kerk, dat zijn mensen, waarvan ik weet dat ze toen en toen mij hebben laten zitten en dat reken ik ze nog aan.    

 

Lezer, misschien staat uw/jouw mening hierbij. Misschien heb je nog andere motieven om geen kerk te bezoeken. Of u kunt ook een lezer zijn, die de kerk wel bezoekt, maar wanneer andere mensen hierover negatief spreken, niet goed weet wat je er mee aan moet. Wat is nu de waarde van de kerk?

 

Laat ik om te beginnen proberen begrip op te brengen voor de mensen die geen behoefte hebben aan een kerk. Kijkend naar de eerste reactie kunnen we blij zijn met de technische mogelijkheden van tegenwoordig. Dan denk ik met name aan de mensen die aan huis gebonden zijn. Voor hen zijn er mogelijkheden zodat ze toch in contact kunnen blijven met de kerk en de kerkdienst. Het lijkt me op zich ook een verrijking dat je tegenwoordig kunt luisteren naar kerkdiensten van allerlei snit, zonder daar je deur voor uit te hoeven. We kunnen onze tijd slechter besteden.

Die tweede reactie, daar zie ik ook een lichtpuntje in. Mensen zijn in onze tijd mondiger en zelfstandiger. In vroeger tijden kon de kerk zich inderdaad nog wel eens als een machtsinstituut ontpoppen. Je had de geestelijken, die wisten het… en de leken, die wisten niks. En hoewel ze dat misschien niet altijd zo bedoelden, kon de geestelijkheid op deze manier wel de leken in haar greep houden. Die tijd is voorbij. Mensen laten zich niet meer zomaar iets op de mouw spelden. Ze maken zelfstandig hun overwegingen.

De derde reactie is een heel begrijpelijke. Als we het over de kerk hebben, zien we vaak niet het gebouw, maar concrete mensen voor ons. En die mensen in de kerk, daar zit nou net het probleem. Dat zijn geen volmaakte heiligen, maar soms verre van dat. Dat heeft in het verleden tot grote misstappen geleid en dat is in het heden nog niet anders. Wanneer de journalisten er lucht van krijgen, dat mensen uit de kerk iets uithalen wat niet bij de normen van de kerk past, dan zal men er breedvoerig over uitweiden in de media. En eerlijk is eerlijk: lang niet altijd wordt binnen de kerk gerealiseerd hoeveel schade men aan kan richten door mensen in kwetsbare situaties (‘namens God’) in de kou te laten zitten.

 

Toch wil ik ook enkele kritische vragen stellen aan hen die het geloof los van de kerk willen praktiseren.

¨      Hoe kan het geloof los van enige kerkelijke binding ontstaan en in stand blijven? In de eerste eeuwen na Christus was er een belangrijke kerkleider (Cyprianus) die de krasse uitspraak deed:

 

 

En Augustinus, een andere kerkleider noemde de kerk de (geestelijke) moeder, die door de verkondiging kinderen verwekt. Ook Calvijn gebruikte de moederfiguur als beeld voor de kerk. Wat bedoelen zij daarmee? God wil dat Zijn kinderen in haar schoot verzameld worden met het oog op hun voeding, verzorging en groei naar de volwassenheid. Wat deze kerkleiders van vroeger in elk geval door deze beeldspraak wilden duidelijk maken is dat de kerk een onmisbare rol speelt bij het ontstaan en het groeien van het geloof. Stel je een heel klein kind voor, dat wil opgroeien zonder de zorg van zijn moeder…  Net zo moeilijk kan ik me voorstellen dat iemand gelovig is, en zonder kerk dat geloof ontvangt en zelf in stand wil houden.

¨      Als iemand zegt zonder kerk te geloven, heeft men dan ook de Bijbel niet nodig? Misschien leest u wel in de Bijbel. Dat is in elk geval fijn, maar hoeveel waarde hechten we aan wat er in staat? De kerk is namelijk geen uitvinding van mensen. Nu denkt een oplettende Bijbellezer misschien – maar waar in de Bijbel komt dan een kerk voor? U hebt nog gelijk ook! Tenminste, als je met kerk bedoelt: het kerkgebouw. Nee, de Joden hadden een tempel, maar de christenen kwamen in huizen bij elkaar of soms in een zaaltje. Kerkgenootschappen bestonden er ook niet. Wel hadden de Joden hun partijen, de ene partij nauwgezet in de leer, de andere ruim van opvatting. Maar het is waar: de kerk als gebouw kun je missen. En de Hervormde Kerk of de Gereformeerde of welke naam het dan ook heeft, die kun je ook missen.

¨      Als u zegt zonder kerk te kunnen, dan vraag ik me af of dat ook gedacht werd door gelovigen in andere tijden. Wat er echter door alle tijden heen is geweest, dat is het Woord van God, dat via mensen (bijv. profeten of apostelen) werd doorgegeven. Ook van alle tijden is het feit, dat degenen die de boodschap van God geloofden, met elkaar een aparte gemeenschap gingen vormen, afgezonderd van de rest. Dus deze twee dingen: de verkondiging van het Woord en de gemeenschap met andere gelovigen, die kunnen niet gemist worden. En die twee dingen geven eigenlijk de kern aan van wat de kerk behoort te zijn: de plek waar het Woord van God wordt verkondigt en uitgelegd, en de plek waar de gemeente samenkomt en hun leven met elkaar delen

¨      Als u verlangt om zonder kerk te geloven, bent u dan wel volgeling van Jezus? De Heere Jezus vergelijkt Zijn volgelingen met een kudde schapen waarvan Hij de Herder is. Kenmerkend voor schapen in het klimaat van het Midden-Oosten is dat ze niet alleen kunnen zijn. Wat doet Jezus met schapen die los zijn van de kudde? Hij zoekt ze op, om ze bij de kudde te brengen. Dus Jezus verlangt ook dat Zijn volgelingen geen losse individuen blijven, maar worden opgenomen in de gemeenschap

¨      etc…. ik zou nog meer vragen kunnen opwerpen, nog meer redenen willen noemen, maar dan wordt het een heel lang verhaal, wellicht dat er reacties komen, die mij uitnodigen er verder op in te gaan

(terug naar rubriek Levensvragen)